|
Beoordeling Gerard Klappers
Ik heb het leven lief - Koen Vlaeminck
In dit verhaal wordt beschreven hoe het snode plan van een dubieuze psychiater ten uitvoer wordt gebracht in een haast magisch-realistische stijl. En dat gebeurt grotendeels
goed. Toch riep dit verhaal nogal wat weerstand bij me op. Sinds in 1962 One flew over the cuckoo's nest uitkwam is er veel veranderd in de wereld van de psychiatrie. Het is anno 2008 een stuk normaler geworden en
dat besef is in de meeste segmenten van de samenleving wel doorgedrongen, behalve bij een grote groep schrijvers die nog steeds alle psychiatrische patiënten afschilderen als karikaturen; volslagen krankzinnig,
onberekenbaar en gevaarlijk. En mits in de juiste context kan dit vermakelijk werken, maar vaak is het ook niet meer dan goedkoop scoren, de gemakkelijkste weg. Toen ik dit verhaal voor het eerst las, dacht ik dat
het laatste hier aan de orde was, maar ik heb mijn oordeel bij moeten stellen. De meeste personages worden hier wel neergezet als karikaturen, maar het betreft hier een groep patiënten die uitgeput, wanhopig en leeg
is en bereid is het leven los te laten. Hier heeft het dus wel een functie en bovendien passen deze karakters prima in de sfeer van het verhaal.
Maar dit was niet mijn enige weerstand. Sommige feiten kwamen mij
nogal onaannemelijk en overdreven over. Zo is er in het begin sprake van een jongen die zijn moeder aan touw ziet hangen. Een heftig begin, prima, ik ben als lezer direct bij de les. Maar vervolgens wordt daar nog
aan toegevoegd dat een jongen van 8 a 9 jaar erbij gaat verzinnen dat ze waarschijnlijk ook verkracht is. Lijkt me niet dat een jongen van die leeftijd daar al mee bezig is. Vervolgens wordt het schokkerende beeld
nog versterkt met een onderbroek vol ontlasting die aan de voeten bengelde. En los van de vraag of dit altijd zo is of niet, is dit een beeld waar niemand op zit te wachten. Het voegt niets toe aan dit verhaal dus
kan het eruit.
Daarnaast zegt de schrijver dat er binnen het gezin met geen woord over de zelfmoord werd gerept terwijl vader dat later wel doet, stelt een arts lobotomie voor wat al vijftig jaar niet meer
toegepast wordt en verloopt het plan van de psychiater wel erg gemakkelijk. En theoretisch is het meeste niet onmogelijk, maar alles bij elkaar vind ik het wat teveel van het twijfelachtige.
Maar het is
natuurlijk ook fictie, in een verhaal kan meer dan in de echte wereld. En dan kom ik bij het sterkste punt van dit verhaal. Alles lijkt te kunnen. Ondanks bovenstaande punten werd ik toch in het verhaal gezogen. De
sfeer is beklemmend, er wordt niet teveel van de clou weggegeven terwijl het weer, het huis en de personages passend symbolisch worden beschreven, de spanning wordt langzaam opgevoerd om te eindigen in een
verrassende apotheose. Ook de bijna terloopse opmerking: Meulenaars is gisteren gestorven, en het gebrek aan reactie daarop vond ik erg sterk. En ik was bereid om al mijn bovenstaande bezwaren voor lief te nemen als
het einde anders was beschreven. Alles in het verhaal wees erop dat het af zou stevenen op een dramatische ontknoping. Er hing dreiging in de lucht. De karakters, het huis, het weer, er leken hogere machten in het
spel betrokken te zijn, het al eerder genoemde magisch realisme dus. En de ontknoping was ook dramatisch, maar ik vond het teleurstellend dat op het einde expliciet uitgelegd werd hoe het nou allemaal precies zat.
Dit haalde mij direct uit de sfeer van het verhaal. In het hele verhaal wordt er niet veel gesproken, maar toch wordt er veel duidelijk door de kracht van de suggestie. Op het einde wordt gezondigd tegen een simpel
schrijfprincipe; dat het niet zoveel uitmaakt waar je over schrijft, maar hoe je er over schrijft. Ik denk dat het sterker en intrigerender is als het verhaal vanaf het moment dat Jaap Scherphuis van het dak valt
samengevat wordt in een paar rake regels die de lezer wel inzicht geven in het hoe en waarom, maar dat ze er zelf wel nog even over moeten nadenken. Dat ze desnoods het verhaal nog eens moeten herlezen en dat het
dan door subtiele aanwijzingen duidelijk wordt. Soms kan het geen kwaad wanneer de lezer nog wat vragen heeft na een verhaal. In dit geval had ik dat liever gehad.
April 2008, Gerard Klappers
|
|
